ახალი ამბები

შავ ზღვაში სავაჭრო გემებზე გახშირებული თავდასხმების გამო NATO აღმოსავლეთ ფლანგის გაძლიერებას გეგმავს. ალიანსი რეგიონში დამატებით საზღვაო საპატრულო თვითმფრინავებს, რადარებსა და დრონებს განათავსებს.

Reuters-ის ცნობით, რუსეთსა და უკრაინას შორის საზღვაო ომის ესკალაცია სულ უფრო დიდ საფრთხეს უქმნის NATO-ს წევრ რუმინეთსა და ბულგარეთს.

ვითარების არსი: ოქტომბერში რუმინეთისა და ბულგარეთის სანაპიროებთან ცხრა სავაჭრო გემზე განხორციელდა თავდასხმა.

• პირველი შვიდი თავდასხმის შემდეგ, 20 ოქტომბერს, NATO-მ შავ ზღვაში თავდაცვის გაძლიერების გადაწყვეტილება გამოაცხადა.

• 23 ოქტომბერს რუმინეთის ტერიტორიული წყლების სიახლოვეს კიდევ ერთ გემს დაარტყეს.

• 28 ოქტომბერს კი ბულგარეთის განსაკუთრებულ ეკონომიკურ ზონაში საზღვაო დრონებმა ბერძნული საკონტეინერო გემი ჩაძირეს.

• სამხედრო ანალიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ თავდასხმების უკან რუსეთი დგას. საზღვაო უსაფრთხოების კომპანია Ambrey-ის შეფასებით, ბოლო იერიშის ამსახველ ვიდეოში რუსული ტიპის საზღვაო დრონი ჩანს.
• თუმცა NATO-ს ოფიციალურად არ დაუდგენია, ვინ განახორციელა თავდასხმები. მოსკოვი მეზობელი ქვეყნების წინააღმდეგ დრონების გამოყენებას უარყოფს.

რატომ არის მნიშვნელოვანი: შავი ზღვა რუმინეთისთვის ერთ-ერთი მთავარი სავაჭრო მარშრუტია. მის წყლებში მდებარეობს Neptun Deep-ის გაზის საბადოც, რომლის ამოქმედებამ ქვეყანა 2027 წელს ევროკავშირის ბუნებრივი აირის უმსხვილეს მწარმოებლად უნდა აქციოს.

• აგვისტოში ამ საბადოს საზღვაო დრონიც მიუახლოვდა.
• ბუქარესტი რუსეთს სამოქალაქო გემებზე სისტემატურ თავდასხმებში ადანაშაულებს, თუმცა კონკრეტულ ინციდენტებზე პასუხისმგებლობის დასადგენად დამატებით მტკიცებულებებს ითხოვს.

რიცხვებში: Ambrey Analytics-ის მონაცემებით, შავ და აზოვის ზღვებში გემებზე თავდასხმების რაოდენობა მკვეთრად გაიზარდა.

• მაისიდან ოქტომბრამდე რუსეთმა და უკრაინამ საერთო ჯამში 317 სავაჭრო და სხვა ტიპის გემს დაარტყეს.

• წინა ექვს თვეში ასეთი შემთხვევების რაოდენობა 74 იყო.

• მხოლოდ ოქტომბერში რუსულმა ძალებმა 38 გემზე მიიტანეს იერიში, უკრაინულმა ძალებმა კი - ხუთზე.

ეკონომიკური შედეგები: საზღვაო ომის გამწვავებამ ორივე ქვეყნის მარცვლეულის ექსპორტი მნიშვნელოვნად შეამცირა.

• სექტემბერში რუსეთმა შავი და აზოვის ზღვების გავლით მხოლოდ 300 ათასი ტონა მარცვლეული გაიტანა, მაშინ როდესაც გასული წლის იმავე პერიოდში ეს მაჩვენებელი 4,74 მილიონი ტონა იყო.

• უკრაინის საპორტო ექსპორტი კი 2,1 მილიონი ტონიდან 810 ათას ტონამდე შემცირდა.

• რუსული თავდასხმების გამო უკრაინამ ივლისის ბოლოს შავი ზღვის პორტების მუშაობა შეაჩერა და მარცვლეულის ნაწილი დუნაის პორტებისა და რუმინეთის სულინას არხის გავლით გადაიტანა.
  

დიპლომატიური კონტექსტი: თურქეთი, ეგვიპტე და ინდოეთი შავ ზღვაში შეზღუდული საზღვაო ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების მიღწევას ცდილობენ, რათა გემებზე თავდასხმები შეწყდეს და მსოფლიო ბაზრებზე საწვავისა და მარცვლეულის მიწოდება არ შეფერხდეს.

• თუმცა რუსეთმა ამგვარი შეთანხმების იდეა უარყო. მოსკოვის შეფასებით, საზღვაო ზავი უკრაინას ამოსუნთქვის საშუალებას მისცემს.
• უკრაინის პრეზიდენტი ვოლოდიმირ ზელენსკი კი მოსალოდნელი სასურსათო კრიზისის შესახებ აფრთხილებს.